„Танцувај!“ – тоа се зборовите што ѝ ги упатил првата ноќ во логорот. Едит Егер, секако, знаела да танцува, бидејќи учела балет уште од петгодишна возраст. Навикната на строга дисциплина, исправена кичма и контролирано дишење, таа ја знаела целата кореографија за валцерот „На убавиот син Дунав“.
Кога првата ноќ во бараката на Аушвиц ги слушнала токму тие ноти, мислела дека халуцинира. Тогаш пред неа се појавил тој. Чистачот на човечки животи, човекот кого сите го нарекувале Ангел на смртта. Ја погледнал и ѝ наредил: „Мала танчерко, танцувај за мене“.
Не постои хиерархија на страдањето
По завршувањето на војната, Едит се преселила во Америка. Не сакала ничие сочувство, ниту сакала да размислува за пеколот што го поминала. Сакала само да биде обична Американка. Дури не ни знаела како правилно, без акцент, да го изговори зборот „Аушвиц“.
Набргу забележала дека луѓето, кога ќе дознаеле за нејзиното минато, почнале да ги омаловажуваат сопствените маки, велејќи: „Страшно е ова што ми се случува, ама сепак не е Аушвиц“. Едит веднаш сфатила колку е погрешно тоа размислување. Сфатила дека не постои хиерархија на патењето. Не сакала луѓето да ја гледаат нејзината болка и да мислат дека нивните проблеми се помалку важни. Сакала да ја погледнат и да си кажат: „Ако можела таа да издржи, можам и јас!“
Почнала да зборува. Прво на сопствената психотерапија, потоа за време на студиите по психологија, а на крајот и како авторка на светски бестселери. Нејзината порака до светот остана иста: минатото не можете да го промените ниту да го избришете, но можете да изберете како ќе одговорите на него. Изборот дали ќе бидете депресивни или среќни е лично ваш.
Минатото што никогаш не си замина
Сепак, на почетокот Едит немала избор. Во новиот американски живот, во улога на сопруга и мајка во Балтимор, нејзиното тело реагирало надвор од нејзината контрола. Паѓала во тешка анксиозност при секој звук на сирена. Ѝ се вртело во глава кога ќе слушнала тешки војнички чекори. Кога еден возач на автобус поткарал по неа, таа се склупчила на подот плачејќи и тресејќи се. Си велела дека не е толку страшно и дека тоа не е Аушвиц, но во нејзината глава – секогаш било Аушвиц.
Имала само 17 години кога завршила војната, а зад себе веќе имала сеќавања од кои крвавеле очите. Го видела малото момче во логорот кое војниците го врзале за дрво и го користеле како мета за вежбање, пукајќи му во рацете, нозете и ушите. Ја видела девојката која се обидела да побегне, па нејзиното мртво тело со денови висело среде логорот како предупредување за останатите. Ја видела и бремената жена на која, во моментот кога ѝ почнале породилните маки, војниците ѝ ги врзале нозете една до друга.
Пред тој кошмар, Едит имала прекрасен живот во Унгарија. Едната нејзина сестра свирела виолина, другата клавир, а таа била успешна гимнастичарка која на 16 години била избрана за олимписката репрезентација. Исто толку брзо била исфрлена поради нејзиното „потекло“. Набргу на облеката морала да носи жолта ѕвезда, а една ноќ војниците дошле и ја одвеле нејзината мајка.
Кога како семејство влегувале во Аушвиц, под озлогласениот натпис „Arbeit macht frei“ (Работата ослободува), логорскиот оркестар свирел весела музика. Нејзиниот татко, во шок, се свртел кон неа и со надеж и рекол: „Гледаш, ова не може да биде толку страшно место“. Тоа бил последниот пат кога го видела.
Она што го имаш во умот, никој не може да ти го земе
Додека возот се приближувал кон логорот, мајка ѝ ја погледнала Едит и ѝ ги кажала зборовите кои ќе ѝ го спасат животот. Сè што имале со себе веќе им било одземено, но мајка ѝ рекла: „Никој не може да ти го земе она што си го зачувала во својот ум“.
Веднаш по излегувањето од вагоните, еден војник со речиси љубезен глас ги прашувал жените дали се болни. Старите и болните, меѓу кои и мајка ѝ, ги праќал лево. Кога Едит тргнала по неа, тој ја фатил за рамо: „Не грижи се, таа оди само на туширање“. Нешто подоцна, кога Едит прашала една од затвореничките каде е мајка ѝ, жената покажала кон оџакот од кој излегувал густ чад: „Мајка ти гори таму внатре. Подобро почни да зборуваш за неа во минато време“.
Танцот пред очите на Јозеф Менгеле
Човекот кој ги селектирал затворениците бил Јозеф Менгеле, логорскиот лекар познат како „Ангел на смртта“. Тој бил рафиниран монструм и љубител на уметноста, кој секоја вечер барал затвореници кои ќе го забавуваат.
Таа вечер се појавил пред бараката на Едит и побарал танчерка. Некој од толпата ја турнал Едит напред. Логорскиот оркестар почнал да го свири валцерот „На убавиот син Дунав“. Менгеле наредил: „Танцувај!“, но таа била како парализирана.
Тогаш секогаш се присетувала на зборовите на мајка ѝ. Нејзиното тело било заробено во логорска жица, но нејзиниот ум бил слободен. Замижала и си замислила дека не танцува во Аушвиц пред убиецот на нејзината мајка, туку на сцената во Будимпештанската опера. Танцувала за љубовта. Танцувала за животот.
Патувањето од 30 килограми до слободата
Кога војната завршила, Германците ги присилиле затворениците на марш на смртта. Едит била толку прегладнета што јадела трева за да преживее. Кога телото целосно ѝ откажало, паднала на еден куп со лешеви. Одвај социјално свесна, слушнала како некој вика: „Американците стигнаа!“, но немала сила ниту очите да ги отвори. Имала само 30 килограми.
Тогаш, една рака на американски војник се испружила кон неа. На неговата дланка имало шарени бонбони. Дури подоцна дознала дека тие слатки се викаат M&M’s.
Едит преживеала, но дознала сурова статистика: од 15.000 депортирани луѓе од нејзиниот роден град, преживеале само 70. Подоцна научила и дека траумите поради кои со години паѓала во несвест на подот се викаат „посттрауматски стресно нарушување“. Зборот нарушување никогаш не го прифатила, бидејќи нејзините реакции биле сосема природни за ужасот што го преживеала.
Едит го изговарала зборот „Аушвиц“ со акцент до крајот на својот живот, но тоа веќе не било важно. Научила дека минатото е заковано, но дека секој човек ја има моќта да го избере сопствениот пат кон иднината. Таа избрала среќа. Избрала љубов. Го избрала танцот.
Извор: Economist
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
