Договорот меѓу Вашингтон, Нук и Копенхаген во врска со безбедносниот статус на Гренланд стави крај на трансатлантскиот спор околу оваа данска територија. Договорот беше поздравен од Бил Вајт, пратеникот на Доналд Трамп во Белгија, пренесува „Еуроњуз“.
„Прашањето е решено“, изјави американскиот амбасадор Бил Вајт за информативната емисија „Europe Today“. Тој го коментираше безбедносниот договор за островот, постигнат од САД, Данска и Гренланд за време на викендот. „Постојано им велев на сите да се опуштат и длабоко да здивнат бидејќи сè ќе биде во ред. Денес пристигна официјална потврда дека сè е во ред“, додаде Вајт.
Договорот уследи по заканите на Трамп
Договорот ги намалува тензиите меѓу Европа и САД, кои беа предизвикани од постојаните закани на претседателот Доналд Трамп за анексија на територијата. Иако лидерите од двете страни на Атлантикот го поздравија договорот, деталите сè уште не се обелоденети.
Самиот Трамп на својата платформа „Truth Social“ објави дека договорот ѝ дава на Америка „трајна контрола врз безбедноста“. Тој додаде дека ниту еден американски ривал не смее да воспостави воена база на арктичкиот остров или да прави „чувствителни инвестиции на Гренланд без наше изречно писмено одобрение“.
Од враќањето во Белата куќа во јануари 2025 година, Трамп тврди дека стекнувањето на Гренланд е од клучно значење за националната безбедност на САД. Според него, Кина или Русија би го презеле островот доколку Вашингтон не интервенирал.
Лидерите на Европската унија остро ја критикуваа таквата реторика, а многумина ги оценија заканите на Трамп како неприфатливи. Амбасадорот Вајт го опиша односот на Трамп со Унијата споредувајќи го со брак. „Понекогаш е потребен поцврст пристап, а тоа всушност е многу ефективно“, рече тој.
Реакции од Данска и Гренланд
Данската премиерка Мете Фредериксен вчера изјави дека со нетрпение ја очекува можноста за добар договор за Гренланд, Данска и САД. Се очекува договорот да биде финализиран на Генералното собрание на ОН.
Премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, исто така го поздрави договорот. Тој изјави дека тој е „во интерес на сите нас“ и дека ќе ја „обезбеди и зајакне“ безбедноста на островот. „Мораме добро да се грижиме за Гренланд, да бидеме обединети околу она што е најважно и да инсистираме секогаш да се третираме со почит“, рече Нилсен.
Потези на Европската унија
На договорот му претходеше посета на Гренланд од страна на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на почетокот на септември. За време на посетата, таа претстави инвестициски пакет вреден 200 милиони евра – потег што се толкува како одговор на притисокот од Вашингтон.
Фон дер Лајен го спомена Гренланд и во минатонеделниот говор за состојбата на Унијата, истакнувајќи дека ЕУ „застанала зад Гренланд кога тој бил под закана“. Европската унија во моментов ја ажурира својата стратегија за Арктикот поради растечките безбедносни и одбранбени предизвици во регионот, како и прашањата поврзани со експлоатацијата на нафта и гас. Се очекува следниот месец да биде објавен нов, необврзувачки документ.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
