Резервниот план што би ја обезбедил одбраната на Европа користејќи ги постојните воени структури на НАТО во случај на повлекување на САД добива на интензитет, особено откако беше поддржан од Германија, која долго време се спротивставува на таков независен пристап, пишува „Волстрит џурнал“.
Службениците вклучени во развојот на планот, кој некои го нарекуваат „европско НАТО“, се стремат да ја зајакнат европската улога во командните структури на Алијансата и да ги надополнат американските воени капацитети со европските. Целта не е да се создаде конкуренција на постојниот сојуз, туку да се обезбеди континуирано одвраќање на Русија, оперативен континуитет и нуклеарен кредибилитет дури и ако Вашингтон ги повлече своите сили од Европа или одбие да дојде во нејзина одбрана, како што претседателот Доналд Трамп постојано се заканува.
Клучна пресвртница во Берлин
Плановите, првпат изнесени минатата година, ја одразуваат длабоката загриженост на Европа за сигурноста на САД како сојузник. Нивниот развој беше забрзан откако Трамп ѝ се закани на Данска, членка на НАТО, со анексија на Гренланд, а тие добија дополнително значење поради застојот во односите предизвикан од одбивањето на Европа да ја поддржи американската војна во Иран.
Политичките превирања во Берлин му дадоа на планот одлучувачки импулс.
Со децении, Германија се спротивставуваше на француските повици за поголем европски суверенитет во одбраната, претпочитајќи ја Америка како врвен гарант на безбедноста. Но, под канцеларот Фридрих Мерц, тоа се менува поради загриженоста за сигурноста на САД за време и по мандатот на Трамп, наведуваат извори запознаени со неговите ставови.
На крајот од минатата година, Мерц почна да ја преиспитува својата долгогодишна позиција, заклучувајќи дека Трамп е подготвен да ја напушти Украина. Според изворите, Мерц бил загрижен дека Трамп ги меша жртвата и агресорот во војната и дека американската политика во рамките на НАТО повеќе не е водена од јасни вредности.
Сепак, германскиот лидер не сакал јавно да го доведува во прашање алијансата, туку се залагал Европа да преземе поголема улога. Во идеално сценарио, САД би останале во алијансата, но поголемиот дел од одбраната би им бил оставен на Европејците.
Европска иницијатива наместо американски поттик
Европејците сега се стремат да преземат повеќе од одговорностите што Трамп долго време ги бара, но клучната разлика е што тие го прават тоа по сопствена иницијатива, поттикнати од сè поотвореното непријателство на Трамп, а не од американското убедување.
Во последните денови, Трамп ги нарече европските сојузници „кукавици“, а НАТО „хартиен тигар“, додавајќи, осврнувајќи се на рускиот претседател Владимир Путин: „И Путин го знае тоа“.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, неодамна изјави дека Алијансата ќе биде „повеќе водена од Европа“.
Финскиот претседател Александар Стаб, еден од лидерите вклучени во планирањето, истакнува дека промените веќе се случуваат.
„Префрлањето на товарот од САД на Европа е во тек и ќе продолжи како дел од стратегијата за одбрана и национална безбедност на САД“, рече Стаб.
„Најважно е да се разбере дека ова се случува и да се спроведе на многу контролиран и управлив начин, наместо САД само нагло да се повлечат“, додаде тој во разговорот.
Стаб е еден од ретките европски лидери кој одржува блиски односи со Трамп. Веднаш откако Трамп се закани дека ќе го напушти НАТО претходно овој месец поради одбивањето на сојузниците да ја поддржат неговата кампања во Иран, Стаб го повика да го информира за европските планови.
„Фундаменталната порака до нашите американски пријатели е дека по сите овие децении, дојде време Европа да преземе поголема одговорност за сопствената безбедност и одбрана“, рече Стаб.
Германскиот министер за одбрана Борис Писториус се согласува со ова.
„Јасно е дека ние Европејците мора да преземеме поголема одговорност за нашата одбрана и тоа го правиме. НАТО мора да стане поевропски за да остане трансатлантски“, рече Писториус, нарекувајќи ја Алијансата „неопходна и за Европа и за САД“.
Практични чекори и предизвици
Промената во ставот на Германија овозможи поширок договор кој сега ги вклучува Обединетото Кралство, Франција, Полска, нордиските земји и Канада.
„Преземаме мерки на претпазливост и водиме неформални разговори со група сојузници со слични размислувања и ќе придонесеме за пополнување на празнината во НАТО кога ќе биде потребно“, рече амбасадорката на Шведска во Германија, Вероника Ванд-Даниелсон.
Дури по лансирањето на Берлин, планирањето се фокусираше на решавање на специфични воени прашања: кој ќе ја води воздушната и ракетната одбрана на НАТО, коридори за засилување во Полска и балтичките земји, логистички мрежи и регионални вежби од голем обем во случај на повлекување на американските офицери.
Според официјалните лица, овие остануваат најголемите предизвици.
Вклучените официјални лица, исто така, сакаат да го забрзаат европското производство на клучна опрема во областите каде што Европа заостанува зад САД, како што се антиподморничко војување, вселенски и извидувачки капацитети, воздушно полнење гориво и воздушна мобилност.
Како пример за нова иницијатива, се издвојува минатомесечното соопштение на Германија и Обединетото Кралство за заеднички развој на невидливи крстосувачки ракети и хиперсонично оружје.
Еден од клучните аспекти за успехот на планот е повторното воведување на воената служба, која многу земји ја напуштија по Студената војна.
„Нема да давам совети на ниту една европска земја, но во однос на граѓанското образование, националниот идентитет и единството, веројатно нема ништо подобро од задолжителна воена служба“, рече финскиот претседател Стаб, чија земја го задржа задолжителниот рок.
Прашањето за лидерството и нуклеарниот чадор
Иако европските напори претставуваат фундаментална промена во размислувањето, остварувањето на овие амбиции ќе биде тешко.
Целата структура на НАТО е изградена околу американското лидерство.
Врховниот командант на сојузничките сили за Европа (SACEUR) е секогаш Американец, а американските претставници изјавија дека немаат намера да се откажат од таа позиција. Ниту една европска членка нема доволно овластување да ги замени САД како воен лидер, делумно затоа што само Вашингтон може да обезбеди континентален нуклеарен чадор, што е основа на принципот на меѓусебно одвраќање.
Пензионираниот американски адмирал Џејмс Фого, поранешен висок функционер на НАТО, верува дека европеизацијата на Алијансата „требаше да се случи порано“ и дека европските членки имаат способни офицери.
„Мислам дека тие ги имаат капацитетите. Тие имаат дел од опремата“, рече тој, но додаде дека мора побрзо да инвестираат и да развиваат капацитети. Транзицијата е веќе делумно во тек - сè поголем број клучни командни места во НАТО сега ги држат Европејци, а многу вежби ги водат европските сили.
Постојат особено големи недостатоци во разузнавачката работа и нуклеарното одвраќање. Европските претставници велат дека никакво прераспоредување на силите не може брзо да ги замени американските сателити, системи за надзор и системи за рано предупредување кои го формираат 'рбетот на кредибилитетот на НАТО. Ова врши притисок врз Франција и Велика Британија да ги прошират своите улоги во нуклеарното и стратешкото разузнавање.
Германскиот пресврт, исто така, го отвори патот за најчувствителниот елемент на европската одбрана: замената на американскиот нуклеарен чадор. Откако Трамп се закани дека ќе го земе Гренланд, канцеларот Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон отворија дебата за тоа дали француското нуклеарно одвраќање може да се прошири на други европски земји, вклучително и Германија.
Самиот Трамп се чини дека признал дека Гренланд бил пресвртница.
„Сè започна, ако сакате да ја знаете вистината, со Гренланд“, рече тој за неговата закана да го напушти НАТО.
„Ние го сакаме Гренланд. Тие не сакаат да ни го дадат и јас реков: „Добро, збогум.“
Полскиот вицепремиер Радослав Сикорски подоцна објави видео од изјавата на Трамп со коментар: „Забележано“.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
