ЗГОЛЕМУВАЊЕ НА ДАНОЦИТЕ, КАСТРЕЊЕ НА КАПИТАЛНИТЕ И НОВО ДОЦНЕЊЕ НА МЕЃУНАРОДНИТЕ ПРОЕКТИ: Каква казна очекува Бугарија од ЕУ за лажење за буџетскиот дефицит?
Бугарскиот премиер Румен Радев денес изјави дека Бугарија ќе биде ставена под постапката на Европската Унија за прекумерен дефицит во среда, само неколку месеци по влегувањето во Еврозоната.
Радев ја обвини претходната централно-десничарска влада за манипулирање со фискалните податоци за да се обезбеди влез на Бугарија во еврозоната на 1 јануари 2026 година, по политичката борба околу тоа дали земјата ги исполнува критериумите за конвергенција, објави Евроактив.
„Тие лажеа за да ја турнат Бугарија во еврозоната“, изјави премиерот денес за новинарите по враќањето од Брисел.
„Лошата вест е дека на 3 јуни, следната недела, Европската комисија ќе објави извештај со кој ќе се покрене постапка за прекумерниот дефицит на Бугарија. Нашиот дефицит е над 3 проценти и ќе бидеме предмет на редовно следење со санкции“, им рече тој.
Според поранешпниот претседател на Бугарија, дефицитот минатата година бил далеку над 3 отсто, а неговите претходници на премиерската функција лажеле заради влез во еврозоната. Истовремено, тој најави дека буџетскиот дефицитгодинава ќе биде уште поголем.
„Меурот пукна и ова е тешкото наследство што го добивме. Некои беа научени да бидат финансиери на наш грб, декапитализираа државни компании, исцицаа бизниси, земаа даноци за да ги прилагодат табелите во Excel, а други ги зголемија трошоците со несоодветни јавни набавки, го ограбија и го испразнија буџетот. Сега доаѓа време за тешки прашања и ЕК ќе нè праша зошто некои луѓе ја излажаа?“, објасни Радев.
„Сега ние, како влада, ќе бараме одговорност за кражбите и грабежите. Ќе направиме сè што е можно во наредните години за да го доведеме буџетот во нормални граници“, нагласи тој.
Поранешната министерка за финансии Теменузка Петкова ги отфрли обвинувањата на Радев, тврдејќи дека Бугарија останала во рамките на ограничувањето од три проценти во 2025 година благодарение на клаузулата за флексибилност на трошоците за одбрана на ЕУ, додавајќи дека секое влошување е поврзано со одлуките донесени од привремената администрација и одложувањето на буџетското планирање за оваа година.
Радев дојде на власт во мај откако неговата левичарска партија Прогресивна Бугарија победи на изборите во април, обезбедувајќи го првото еднопартиско мнозинство во Бугарија за три децении.
Според постапката на ЕУ за прекумерен дефицит, земјите што ги кршат фискалните правила на блокот се должни да го вратат својот дефицит под три проценти од БДП во одреден период и се предмет на поблизок буџетски мониторинг од страна на Европската комисија.
Според прогнозата на Комисијата, дефицитот на Бугарија ќе изнесува 4,1 процент од БДП во 2026 година, бидејќи земјата се бори и со највисоката стапка на инфлација во Еврозоната, што веќе ги зголемува цените на храната, а в година 4,3 отсто.
Доколку се потврди, Бугарија ќе стане првата земја што ќе влезе во еврозоната и ќе се соочи со фискалната корективна рака на блокот во рок од неколку месеци од приклучувањето, како и првата постапка за прекумерен дефицит (EDP) за Софија откако претходната постапка заврши во 2012 година.
Очекуваното започнување на постапката за прекумерен дефицит доаѓа неколку дена откако Брисел деблокираше 370 милиони евра од Фондот за закрепнување за Бугарија, додека дополнителни три милијарди евра останаа замрзнати во исчекување на спроведувањето на судските и антикорупциските реформи, а пролетниот пакет на Комисијата содржи и ажурирани информации за другите земји-членки што веќе се во процесот, вклучувајќи ги Франција, Унгарија, Италија и Полска.
Што значи ова за Бугарија?
1. Станува „црна овца“ на Еврозоната во нејзината прва година. Наместо да биде пример, Бугарија ризикува да влезе во историјата како земја која едвај го премина прагот на клубот на единствена валута на 1 јануари 2026 година, а веднаш почна да ги крши неговите правила. Ова го поткопува кредибилитетот на ЕЦБ и европските партнери, ставајќи ја во позиција на „нова Грција“ на Балканот - под постојан фискален притисок и надворешна контрола.
2. Времето за евтини трикови е завршено. Со години, дефицитот се покривал на крајот од годината со вонредни дивиденди од државните компании, доцнења во капиталните расходи и сметководственото балансирање. Сега Брисел им вели: „Играта е завршена, вие сте под надзор“.
Кога ЕК ќе ја активира оваа постапка, таа бара јасен план за консолидација (намалување на дефицитот).
Бидејќи над 70% од државните расходи се „недопирливи“ (пензии, социјални плаќања и плати во администрацијата), ударот ќе падне врз капиталната програма. Ова значи замрзнување на реконструкциите, запирање на изградбата на патишта и забавување на модернизацијата на болниците и училиштата. Ако ова не е доволно, следната редовна влада ќе биде принудена да ги зголеми даноците - нешто што политичарите го кријат пред изборите, но Брисел ќе го бара во обичен текст оваа есен.
За да го ублажи овој удар, Радев веднаш извади „морков“ - деблокираните 370 милиони евра според Планот за закрепнување и отпорност (РПП). Сепак, тука неговиот коментар ја напушти сферата на економијата и влезе во чиста пропаганда. Тврдењето дека парите се дадени „аванс поради доверба во новата влада“ е, благо речено, несериозно за секој што ги познава механизмите на Брисел.
Европската комисија не е добротворна организација што дели стотици милиони евра „од каприц“ за „брзи дејствија“ при разгледување закони. Парите според РПП се врзани за строго утврдени и веќе спроведени (или делумно признати) реформи.
Самиот премиер, намерно или не, се заплетка во сопствената логика, признавајќи само неколку секунди подоцна дека на владата ѝ е „оставен најкомплицираниот дел“ и дека следните транши зависат од тешки и специфични реформи со рокови. Со други зборови, парите не се аванс за „идна доверба“, туку задоцнето плаќање за минати сметки, чие продолжување се чини критично загрозено поради политичката нестабилност.
Еден од интересните моменти во изјавата беше споменувањето на претстојната посета на грчкиот премиер следната недела и разговорите за прекугранични проекти меѓу Бугарија, Грција и Романија. Во позадина е огромниот притисок врз Софија по должината на оската Север-Југ - од пристаништата на Егејското Море (Александрополис, Кавала) преку бугарска територија до Романија и Украина.
Проблемот е што додека Грција и Романија градат со брзо темпо, Бугарија останува „тесно грло“ на овој геополитички коридор. Проекти како што се железничкиот автопат до Кулата, проширувањето на патиштата до Русе и новиот мост преку Дунав се одложуваат со години.
Постапката за прекумерен дефицит што сега ги погодува го доведува во прашање кофинансирањето токму на овие големи проекти. Така, Софија ризикува да не успее не само својата домашна програма, туку и стратешките планови на НАТО и ЕУ за поврзување на Источниот брег. Ветувањата за браната „Јаденица“ со „над 50% европско учество“ звучат гордо, но без стабилен национален буџет за обезбедување на преостанатите 50%, тие остануваат само убави намери.
За да биде балансот целосен, премиерот мораше да признае два дипломатски дефицити што конечно го доведоа до тезата за односи со јавноста за „европската доверба“.
Прво, по прашањето за визите за САД, и покрај уште една рунда разговори на највисоко ниво, одговорот од Вашингтон останува цврсто „Не“. Ова е јасен знак дека разговорите за огромно меѓународно признавање за Софија се главно за домашна потрошувачка, а кога станува збор за вистинска безбедност, контрола на миграцијата и владеење на правото, бугарските прекуокеански партнери сè уште скептично гледаат на бугарската администрација.
Признавањето на сојузничките авиони на аеродромот во Софија беше во иста насока. Одлуката да се продолжи нивниот престој само до крајот на јуни, со цел да им се даде време на сојузниците да „најдат друга локација“, е очигледен обид на кабинетот да маневрира помеѓу бугарските обврски кон НАТО и притисокот на домашната политичка ситуација. Таквото ласкање пред партнерите во Алијансата, сепак, тешко помага да се изгради вистинска и долгорочна доверба.
Изјавата од 29 мај беше обид за политичка алхемија - да се претвори оловото од пробиениот буџет во злато на европската доверба.
Вистината, сепак, е дека од 3 јуни Бугарија влегува во нов, тежок режим, во кој финансиската реалност ги удира со полна сила.
Сегашната и следната влада ќе мора да изберат помеѓу две исклучително горчливи апчиња. Или драстично намалување на социјалните и капиталните трошоци, или зголемување на даноците. Сè друго е празен муабет на скалите на Советот на министри.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
