Српското воено воздухопловство (РВ) по број на борбени авиони предничи во однос на вооружените сили на поранешните југословенски републики, но заостанува позади некои НАТО соседи бидејќи се уште нема покренато постапка за набавка на нови модерни борбени авиони.

Со оглед на тоа што нема индикации дека тоа може да се случи наскоро, српското РВ се соочува со опасност да го доживее хрватското сценарио кога веќе нема да може да смета на постојните авиони, а во исто време без да набави соодветна замена, известува Балканската безбедносна мрежа.

Најновите случувања сугерираат дека Србија во наредната декада ќе зачекори напред во насока на набавка на нови авиони. Во тој процес, не е исклучено голем геополитички пресврт од Русија кон САД. Првите информации сугерираат дека ќе се набават јуришни авиони, додека ловечките задачи во наредните 10 години ќе бидат доверени на МиГ-29.

Постојните проширени ресурси за повеќето авиони ќе истечат од 2027 до 2031 година. Застојот во постапката ја става српската авијација во подредена позиција во однос на воздушните сили на неколку соседи. Бугарија веќе одреди кој авион ќе ги замени нивните МиГ-29, а Романија и Унгарија веќе користат Ф-16, односно Грипен.

Вкупно три од пет држави во регионот со млазна авијација одлучија да ја унифицираат борбената авијација со еден тип на авиони за чување на небото и напад на  цели на земјата. Пет земји (Црна Гора, БиХ, Северна Македонија, Албанија и Словенија) немаат млазна авијација, а заштитата на небото ја оставија на НАТО.

Унгарија има најмодерна флота на борбени авиони во регионот. Земјата има ескадрила од 14 повеќенаменски ЈАС-39 Грипен од 2007 година.  Во борбеноста на унгарскиот Грипен придонесуваат ракетите „испукај и заборави“  со среден домет АМРААМ. Тоа е единственото борбено тестирано оружје од таа класа во светот.

Будимпешта за Грипен, му плаќа на шведскиот производител СААБ годишен закуп од околу 36 милијарди форинти, или околу 108 милиони долари, а  договорот е продолжен до 2026 година. Унгарскиот Грипен ќе биде модернизиран на ниво МС20, што овозможува интегрирање на водени бомби ГДУ-39 СДБ, ракета воздух-воздух Метеор и специјален канал напади врз цели на земја.

Романија е водечка земја во регионот во однос на бројот на повеќенаменски борбени авиони. Прво, пред четири години, купи 12 користени авиони од Португалија во основните А и Б верзии (Блок 15), кои беа модернизирани според стандардот МЛУ, а подоцна се стекнаа со уште пет вакви авиони.

Букурешт обезбеди современо оружје за своите Ф-16, како Унгарија, за борба против цели во воздух и на терен. Набавени се ракети АМРААМ, проектили  воздух-воздух со краток домет „Sidewinder“, ласерски управувани бомби GBU-12 и противтенковски проектили AGM-65 Maverik.

Србија е треторангирана земја во регионот во однос на јачината на борбените авиони. Има десет МиГ-29 во оригиналните варијанти (9-12, 13 и 51), а по очекуваниот прием на уште четири авиони од Белорусија до крајот на годината, може да се очекува дека за прв пат од војната во 1999 годин, на располагање ќе има цела ескадрила на ловечка авијација.

Во јуришната авијација, Србија брои десетина авион од типот „Орел“(Ј и NJу еј-22) и сличен број на Супер Галеб, кои во овој момент ги задоволуваат најосновните потреби на авијацијата.

Засега, Белград не покажува амбиција да набави повеќенаменски борбени авиони. Првите информации сугерираат дека ќе се набават јуришна авијација, додека ловечките задачи нападите на авиони ќе бидат набавени, додека ловните задачи во наредните 10 години ќе бидат доверени на МиГ- 29.

Ненадејните најави дека се разгледува купување на дури 20 јуришни авиони (бомбардери) од САД, укажуваат дека проектот за модернизација на авионите „Орел“ и Г-4 полека се напушта, а изјавите на официјалните лица срамежливо го споменуваат фактот дека постојните српски борбени авиони нема да можат да летаат засекогаш.

Всушност, ниту еден борбен авион во Србија не е произведен по 1992 година, што укажува дека до крајот на следната деценија, практично ќе бидат отпишани сите МиГ, Орел и Супер Галеб и дека изборот на нови авиони треба да заврши до тогаш.

Според balkansec.net, Бугарија е четврта земја во регионот во однос на борбените авиони. Од 15 авиони МиГ-29 наведени во извештајот на Милитари баланс за 2020 година, седум се во оперативна состојба.

Софија по неколкуте неуспешни обиди да ги пензионира советските борци реши да ги замени со осум повеќенаменски авиони Ф-16 блок 70 авиони, по цена од 1,25 милијарди долари.

Првата група од четворица пилоти на бугарските воздухопловни сили летово отпатува за САД за преквалификација за летање на истите борбени авиони.

Софија има и 14 авиони јуришни Су-25. Дел од тие авиони беа испратени во Белорусија за реновирање минатата година.

Следна рангирана е Хрватска. Единствениот вистински борбен авион во нејзиното воздухопловство е легендарниот и непоправливо застарен МиГ-21. Сите авиони се групирани во борбениот Ескадрил (Загреб и Пула), но заради староста на авионите и цела низа скандали со нивното реновирање, исправноста е на ниско ниво.

Постапката за набавка на нов авион во Хрватска одамна ја надмина рамката дури и на шпанските серии. Како можни наследници на МиГ-21 во последните петнаесет години, се појавија практично сите достапни современи авиони на пазарот - од Грипен, новиот и користен Ф-16, Еурофејтер, половен Мираж 2000, сè до францускиот Рафал.

Поради комплицирани бирократски процедури, недостаток на пари и политички игри во позадина, воздухопловните сили засега останаа без нов авион.

Ситуацијата со замената на хрватскиот МиГ 21 е најдобриот пример за тоа што може да се случи во Србија ако не се започне постапката за планирање набавка на нов повеќенаменски борбен авион.

И двете земји беа принудени да набават користени борци МиГ-21 и МиГ-29, со цел да го спречат најлошото, односно гасење на ловечката авијација. Иницијалниот успех го зафати државниот врв и се создаде впечаток во јавното мислење дека армијата е подмирена за подолг период.

Со постојаното одложување, Хрватска се најде во ситуација да не може да обезбеди нов, па дури и користен авион до конечното пензионирање на МиГ-21, додека Србија до тој момент има седум до десет години.

Така, сите земји во регионот со  млазна борбена авијација, освен Србија и Хрватска, донесоа одлука за тоа што ќе прават следно, фокусирајќи се на набавка на универзални авиони кои можат подеднакво добро да го бранат небото и да делуваат на цели на теренот.

Околностите во кои целата светска економија се наоѓа како резултат на пандемијата на коронавирусот, во никој случај не е во прилог на тој процес, бидејќи се нема пари и вистинското прашање е кога економиите повторно ќе бидат во позиција да поддржат кој било амбициозен чекор во таа насока.

Поранешните југословенски републики и Албанија се најслаби во регионот со авијација. Со исклучок на Словенија и Северна Македонија, сите се потпираат на хеликоптери.

Иако извештајот на Милитари баланс за 2020 година сè уште вклучува црногорски Супер Галеб, како и авион „Орел“ како и Јастреби на поранешната армија на Република Српска, во реалноста овие авиони не можат да се сметаат на и тие се авиони што не можат да го оправдаат своето име затоа што тие не летале со години.

Словенија нема авионска борбена авијација, но нејзините пилоти се обучени за борбени и други задачи на авионите со турбороп ПЦ-9М и рутински обучени за борбени задачи. Поради малата количина муниција, малата брзина и брзината на искачување, ПЦ-9М може да биде лесен јуришен  авион во најдобар случај, но, сепак, словенечката армија може да смета на одредено ниво на воздушна поддршка.

Северна Македонија номинално брои еден Ан-2 и неколку авиони „Злин 242,“ но столбот на авијацијата е одреден број на борбени и транспортни хеликоптери, пренесува balkansec.net

Најчитани вести